Kedilerde diş taşı temizliği neden anestezi altında yapılır?

Diş taşının oluşumu

Diş taşı, dişlerin üzerinde biriken yumuşak plağın tükürükteki minerallerle sertleşmesidir. Plak her gün yeniden oluşur; fırçalanmazsa kısa sürede sertleşir ve diş eti kenarına yerleşir. Sertleşen taş fırçayla çıkmaz; hekiminiz muayenede ne kadar ilerlediğine bakar ve aletle kazınması gerekip gerekmediğini söyler.

Gözle görülen taştan çok, diş eti kenarının altında olup biten önemlidir. Bakteriler diş ile diş eti arasındaki oluğa yerleşir; diş eti kızarır, geri çekilir ve dişi tutan doku zarar görür. Bunların hiçbiri dışarıdan uzun süre fark edilmez. Diş eti kenarındaki ilk değişiklikleri muayenede hekiminiz ayırt eder.

Diş eti hastalığı yalnızca ağızla sınırlı kalmayabilir. Amerikan Veteriner Hekimler Birliği (AVMA), bu hastalığın kalp, karaciğer ve böbrek hastalıklarını ağırlaştırabildiğini ve şeker hastalığının kontrolünü güçleştirebildiğini bildirir. AVMA'ya göre 3 yaşına gelen kedi ve köpeklerin çoğunda bir derece diş eti hastalığı vardır. Her genel muayenede ağız içine bu nedenle bakılır; temizliğin gerekip gerekmediğini hekiminiz belirler.

Diş hastalığının belirtileri

Kedi sahiplerinin ilk fark ettiği belirti genellikle ağız kokusudur. Ağız kokusu yaşlılığın olağan sonucu değildir; çoğu zaman diş eti hastalığını gösterir. Kokunun kaynağını muayenede hekiminiz belirler.

Aşağıdaki işaretlerden birini görürseniz yıllık kontrolü beklemeyin. Kediler ağrıyı genellikle gizler; iştahı yerinde görünen bir kedinin ağzında ileri hastalık olabilir. Aynı belirtilerin diş dışında nedenleri de olabilir; ayrım muayenede yapılır.

• Kalıcı ağız kokusu; esnerken ya da yanınızda soluk alırken belirginleşir.
• Diş etinin diş ile birleştiği kenarda kırmızı bir çizgi, dokununca kanama.
• Diş üzerinde sarı-kahverengi sert birikinti.
• Mamayı ağzının tek tarafıyla çiğneme ya da ağzından düşürme.
• Kuru mamayı bırakıp yumuşak mamaya yönelme; kaba yaklaşıp yemeden uzaklaşma.
• Yüzünü ya da ağzını pençesiyle ovma.
• İştahta azalma; öğünlerin yarım bırakılması.
• Sallanan, kırık ya da rengi koyulaşmış diş.

Anestezinin gerekçesi

Diş eti altındaki temizlik anestezi olmadan yapılamaz. Oradaki taşı kazımak, her dişin çevresindeki oluğu ince bir ölçüm aletiyle (sonda) ölçmek ve gerekirse röntgen çekmek ağzın hareketsiz kalmasını gerektirir. Uyanık bir kedi buna izin vermez. Hangi dişte ne yapılacağına, ağız anestezi altında incelendikten sonra hekiminiz karar verir.

Amerikan Veteriner Diş Hekimliği Koleji (AVDC), işlemin en önemli parçasının diş eti altındaki temizlik olduğunu belirtir; hastalık en çok orada ilerler. Aynı kaynağa göre kazındıktan sonra cilalanmayan diş yüzeyinde bakteri daha kolay çoğalır. Cilalama da ancak hareketsiz bir ağızda yapılabilir. Diş röntgeninin gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir; nerede çekildiğini randevu alırken sorabilirsiniz.

Kedilerde her dişin ayrı ayrı incelenmesi özellikle önemlidir. Cornell'in 2017 tarihli sayfasına göre kedilerin %30–70'inde diş rezorpsiyonu, yani dişin kendi dokusunun erimesi görülür. Rezorpsiyon dışarıdan çoğu zaman görünmez; etkilenen dişe ne yapılacağına işlem sırasında hekiminiz karar verir.

Anestezisiz temizliğin sınırları

Anestezisiz diş temizliği yalnızca gözle görülen taşı alır; hastalığın bulunduğu diş eti altına dokunmaz. Altta iltihap ilerler. AVDC'ye göre bu uygulama diş eti hastalığını önlemez; dişler beyaz göründüğü için hayvan sahibi sorunun çözüldüğünü sanır. Kedinizin diş etinin gerçek durumunu ancak hekiminizin muayenesi gösterir.

“Anestezisiz olan daha güvenli” inancı yaygındır; oysa bu yöntemde diş eti altındaki hastalık yerinde kalır. 2011'de dvm360'ta yayımlanan bir değerlendirme, bu uygulamayı görüntüyü düzelten ama asıl hastalığı gizleyen bir işlem olarak tanımlar. Anestezi kaygınız varsa bunu işlemden önce hekiminizle açıkça konuşun.

Bu gerekçelerle diş taşı temizliği Bircanvet'te anestezi altında yapılır. İşlemin klinikte hangi adımlarla yapıldığını Diş Taşı Temizliği sayfasında okuyabilirsiniz. Kediniz için uygun yolu muayenede hekiminizle birlikte belirleyin.

Anestezi öncesi muayene ve tahliller

Anestezi kararını muayene ve tahlil sonuçlarına bakarak hekiminiz verir. Önce kalp ve akciğer dinlenir, ağız içi değerlendirilir, kedinin kilosu ve yaşı kaydedilir. Ardından gerekli görülen kan tahlilleri yapılır.

Tahliller böbrek ve karaciğer işlevini, kan hücrelerini ve kan şekerini gösterir; anestezi ilacı ve dozu buna göre seçilir. Kedinizin yaşı ve varsa böbrek ya da kalp hastalığı bu planı değiştirir. Tahlil türlerinin ne gösterdiği Laboratuvar ve Görüntüleme sayfasında anlatılır. Hangi tahlilin gerektiğini kedinizin yaşına ve muayene bulgusuna göre hekiminiz belirler.

Yaşlı kedilerde böbrek hastalığı sık görülür; tahlil kapsamı bu nedenle genişleyebilir. Yaşlı kedinin kontrolünü Yaşlı kedi ve köpeklerde kontrol: neye bakılır, ne sıklıkla yapılır yazısında ayrıca anlattık. Kullandığı ilaçların kesilip kesilmeyeceğini randevu alırken sorun; kararı hekiminiz verir.

İşlem günü ve sonrası

İşlem günü kediniz aç getirilir; açlık süresini ve suyun kesileceği saati kedinizin yaşına ve sağlık durumuna göre hekiminiz belirler. Anestezi verildikten sonra taş diş yüzeyinden ve diş eti altından kazınır, diş ile diş eti arasındaki oluğun derinliği ölçülür, dişler cilalanır. Kurtarılamayacak bir diş varsa aynı seansta çekilir.

Kaç dişin çekileceği önceden söylenemez; kararı anestezi sırasında, diş eti altını gördükten sonra hekiminiz verir. Bu yüzden işlem öncesinde size olasılıklar anlatılır, kesin sayı verilmez. Çekim yapıldıysa hangi dişlerin alındığı çıkışta size bildirilir.

Uyanma gözetim altında geçer. Uyanma sonrası nelerin beklenebileceğini ve hangi durumda aramanız gerektiğini çıkışta hekiminiz anlatır. İlk öğünün saati ve kıvamı, ağrı kesicinin dozu ve kontrol günü de o sırada söylenir.

• İlk gün yumuşak mama verin; diş çekildiyse hekiminizin söylediği süre boyunca kuru mamaya dönmeyin.
• Ağrı kesiciyi söylenen saat ve dozda verin; ilacı erken kesmeden önce hekiminize sorun.
• Çekim yerinde kanama ya da şişlik görürseniz beklemeden kliniği arayın.
• Kontrol randevusunu atlamayın; diş etinin ve varsa çekim yerinin iyileşmesi bu muayenede değerlendirilir.
• Fırçalamaya, diş etleri iyileştikten sonra hekiminizin söylediği gün başlayın.

Evde fırçalama ve diş ürünleri

Temizlikten sonra plak ilk günden yeniden birikir. Cornell (2017), günlük fırçalamanın çoğu diş hastalığını önlediğini bildirir. Aynı sayfaya göre insan diş macunu kediler için güvenli değildir; yalnızca kediler için üretilmiş macun kullanın. Hangi macunun ve fırçanın uygun olduğunu hekiminize sorun.

Alıştırma kademeli yapılır: önce parmağınıza sürdüğünüz macunu yalatın, sonra diş etine dokunun, en son yumuşak fırçaya geçin. Her adımda kedinizin rahat kaldığı yerde durun, ertesi gün kaldığınız yerden devam edin. Hedef günde bir kez fırçalamaktır. Her gün yapamıyorsanız hangi sıklığın yeterli olduğunu kedinizin diş etine bakarak hekiminiz belirler.

Mamaya katılan toz, suya eklenen çözelti ve çiğneme ürünleri var olan taşı sökmez; fırçalamanın yerine de geçmez. Bu ürünlerden birini kullanacaksanız hangisinin kedinizin diş eti durumuna uyduğunu hekiminiz belirler.

Bu yazı genel bilgi verir; tanı ve tedavi yerine geçmez. Dostunuza özel programı veteriner hekiminiz muayenede belirler.

Kaynaklar

1. Cornell Üniversitesi Kedi Sağlığı Merkezi – Feline Dental Disease (güncelleme: Haziran 2017)
2. AVDC (Amerikan Veteriner Diş Hekimliği Koleji) – Anestezisiz diş temizliğini seçmeme gerekçeleri
3. dvm360 – The perils of anesthesia-free dentistry in pets (2011)
4. AVMA – Doggie breath could be a sign of serious disease (basın açıklaması)