Yılda bir parazit ilacı yeter mi? Kedi ve köpekte iç ve dış parazit koruması

Yılda bir uygulamanın yetmediği durumlar

ESCCAP, yalnızca ev içinde yaşayan köpekler için yılda 1–2 uygulamayı ya da dışkı muayenesini öngörür. Parka çıkan, başka köpeklerle oynayan ya da çiğ et yiyen köpekte bu aralık uzun korumasız dönemler bırakır. Aynı şemaya göre riski belirlenemeyen köpekte yılda 1–3 uygulama yetmez; en az 4 uygulama ya da dışkı muayenesi gerekir.

Bunun nedeni ilacın çalışma biçimidir. İç parazit ilaçlarının çoğu, verildiği sırada bağırsakta bulunan solucanlara etki eder; kalıcı koruma sağlamaz. Köpeğiniz ertesi sabah parkta yeniden yumurta yutabilir. Bu yüzden aralık, ilacın gücüne göre değil hayvanın bulaşmayla ne sıklıkla karşılaştığına göre seçilir.

Yılda bir uygulama alışkanlığı çoğu zaman ilacın yıllık aşı gününe denk getirilmesinden doğar. Bu işi kolaylaştırır; ancak parazit takvimi aşı takviminden bağımsız yürür. Doğru aralığı, hayvanınızın nasıl yaşadığını dinledikten sonra hekiminiz söyler.

Yavru kedi ve köpeklerde ilk altı ay

Yuvarlak solucanlar yavruya doğumdan önce ve sütle geçebildiği için yavru köpekte uygulamaya çok erken başlanır. Günler aşağıdaki listede yer alır; aralıklar ESCCAP'ın köpek şemasından alınmıştır. Yavru köpeğin aşı günleri Yavru köpek aşı takvimi (2026): hangi aşı, kaçıncı hafta? yazısında anlatılır.

Emziren anne ilaçlanmazsa yavrular ondan yeniden bulaş alır; bu yüzden anne de listede yer alır. Gebe köpekte ilaç seçimi ve uygulama günleri ayrı bir şemaya bağlıdır. Bunu gebelik takibini yapan hekiminiz planlar.

Kedi yavrularının takvimi köpekten farklıdır; başlangıç yaşını ve aralığı yavrunun kilosuna ve gelişimine göre hekiminiz belirler. Kedi yavrusunun aşı günleri Yavru kedi aşı takvimi (2026): karma aşı ne zaman başlar? yazısında anlatılır.

• Yavru köpek, 2 haftalık: ilk iç parazit ilacı
• Sütten kesimden 2 hafta sonrasına kadar: 14 günde bir
• Ardından 6 aylık olana kadar: ayda bir
• Emziren anne köpek: yavruların ilk uygulamasıyla aynı gün
• 6 aydan sonra: erişkin risk grubuna göre aralık

Erişkinlerde dört risk grubu

Erişkin köpekte uygulama sıklığı yaşa değil, köpeğin nasıl yaşadığına bağlıdır. ESCCAP köpekleri dört gruba ayırır; aralık yılda 1–2 uygulamadan ayda bire kadar değişir. Grup üç soruyla anlaşılır: Başka köpeklerle teması var mı, çiğ et ya da sakatat yiyor mu, denetimsiz dışarı çıkıyor ya da avlanıyor mu?

Evde 5 yaş altı çocuk ya da bağışıklığı baskılanmış biri yaşıyorsa grup fark etmez. ESCCAP bu evlerde ayda bir planlı ilaç ya da aylık dışkı muayenesi önerir. Solucan yumurtaları çocuğun eline topraktan ve tüyden bulaşabilir; buradaki sık takvim köpekten çok ev halkını korur. Evinizde böyle bir durum varsa muayenede hekiminize söyleyin.

ESCCAP'ın kedi şeması benzer mantıkla kurulur: dışarı çıkan ve avlanan kedi daha sık ilaçlanır, hiç çıkmayan kedide aralık seyrelir. İlaç yerine düzenli dışkı muayenesi de bir seçenektir. Dışkı muayenesi kliniğimizde yapılır. Ayrıntısı Laboratuvar ve Görüntüleme sayfasında yer alır. Kedinize hangisinin uyduğunu muayenede hekiminize sorun.

• Grup A – yalnızca ev içi; park, başka köpek ve çiğ et teması yok: yılda 1–2 kez yuvarlak solucan ilacı ya da dışkı muayenesi
• Grup B – parka çıkan, kum havuzu ve başka köpeklerle teması olan: yılda 4 kez
• Grup C – çiğ et, sakatat ya da salyangoz yiyen: yılda 4–12 kez, yuvarlak ve şerit solucana karşı
• Grup D – avlanan, denetimsiz dışarı çıkan ya da kist solucanı bölgesinde yaşayan: şeritlere karşı ayda bir, yuvarlaklara karşı yılda 4–12 kez

Çiğ sakatat ve kist hidatik

Köpeğinize çiğ sakatat vermeyin. Kist hidatik Türkiye'de yerleşik, insana da geçen bir şerit solucan hastalığıdır. Parazit köpeğe çiğ iç organla girer; köpek de yumurtaları dışkısıyla çevreye saçar. İnsan bu yumurtaları kirli el, toprak ya da yıkanmamış sebzeyle alır.

ESCCAP, çiğ et ya da sakatat yiyen ve avlanan köpeklerde 6 haftada bir şerit solucan tedavisi ya da 2–3 ayda bir dışkı testi önerir. Kullanılan ilacın prazikuantel gibi şerit solucana etkili bir madde içermesi gerekir. Her iç parazit hapı buna uygun değildir. Bu yüzden ilaç seçilirken köpeğinizin ne yediği sorulur.

Bu risk Ege'den uzak değildir. Aydın yöresinde PCR ile taranan köpeklerin %1'inde etken saptanmıştır (Kafkas Üniversitesi yayın arşivi, 2013). Köpeğinize kasaptan ya da bayramdan kalan çiğ sakatat veriliyorsa bunu muayenede söyleyin. Hekiminiz takvimi bu bilgiye göre sıklaştırır.

Yıl boyu pire ve kene koruması

Pire ve kene koruması mevsime göre kesilmez; yıl boyu sürdürülür. Pire ısıtılan evde kış boyunca da üreyebilir. Kene ılık geçen kış günlerinde etkin kalabilir. Uygulama aralığı ürünün etiketine göre değişir: damlalar ve çoğu tablet ayda bir, bazı tabletler 3 ayda bir verilir. Hangi ürünün uyduğunu hekiminiz söyler.

Evde birden fazla hayvan varsa hepsi aynı dönemde korunur. Pirenin yumurta ve larvaları halıda, yatakta ve koltukta birikir. Yalnızca bir hayvanı ilaçlarsanız diğerleri pireyi eve taşımayı sürdürür.

Kene yalnızca kan emmez; köpeklere Ehrlichia ve Anaplasma gibi hastalık etkenlerini de bulaştırır. Türkiye'de 10 ilde belirti göstermeyen 757 köpeğin %4,9'unda Ehrlichia canis, %0,5'inde Anaplasma platys bulunmuştur (Parasites & Vectors, 2015). Yürüyüş dönüşünde kulak arkasını, boynu, koltuk altını ve parmak aralarını elinizle yoklayın. Kene ilacı kullanılsa bile bu alışkanlık sürer.

Köpek için üretilen bazı damlalar kedide zehirlenmeye yol açabilir; kedinize yalnızca kedi için üretilen ürün uygulanır. Doz kiloya göre seçilir; kutudaki kilo aralığına bakmadan ürün almayın. Damla ense derisine, tüyler aralanarak uygulanır ve kuruyana kadar bölgeye dokunulmaz. Ürünü ve aralığı hayvanınızın türüne ve kilosuna göre hekiminiz belirler.

Kene çıkarma ve Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi

Köpeğinizde kene gördüğünüzde çıplak elle çekmeyin. Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi keneyle insana bulaşır ve Türkiye'de 2003'ten bu yana görülür (Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, 2023). Sağlık Bakanlığı insana tutunan kene için eldiven, cımbız ve sağlık kuruluşuna başvuruyu önerir; köpeğinden kene çıkaranlar da aynı önlemi alır.

Kene çıkarıldıktan sonraki haftalarda köpeğinizde hâlsizlik, iştahsızlık, ateş ya da burun kanaması görürseniz muayeneye getirin. Bu bulgular kene kaynaklı bir hastalığın işareti olabilir; tanı kan tahliliyle konur. Hangi tahlilin gerektiğine muayenede hekiminiz karar verir.

Kendinizde kene temasından sonra ateş ya da hâlsizlik başlarsa bir sağlık kuruluşuna başvurun. Biz veteriner hekimiz; insan sağlığı konusunda Sağlık Bakanlığı'nın önerisini aktarmakla yetiniriz.

• Keneye çıplak elle dokunmayın; önce eldiven takın.
• Keneyi parmakla değil cımbızla çıkarın.
• Keneyi çıkardığınız günü not edin ve muayenede hekiminize söyleyin.
• Emin değilseniz kendiniz çıkarmayın; randevu alırken kene olduğunu söyleyin.

Ege'de tatarcık ve sivrisinek riskleri

Ege'de yaşayan köpekler için iki sinek kaynaklı hastalık öne çıkar: tatarcıkla bulaşan leishmaniasis ve sivrisinekle bulaşan kalp kurdu. Leishmaniasis Ege ve Akdeniz'de yerleşik bir hastalıktır. Türkiye Parazitoloji Dergisi'nde 2022'de yayımlanan bir çalışmanın aktardığı verilere göre köpeklerde görülme oranı Ege'de %9,08, Akdeniz'de %12,96'dır. Hastalık insana da geçebilir.

Korunmanın temeli köpeği tatarcıktan uzak tutmaktır. Hekiminiz tatarcığa etkili bir dış parazit ürünü ve köpeğin akşam saatlerinde içeride tutulmasını önerebilir. Leishmaniasis aşısının gerekip gerekmediği köpeğin nasıl yaşadığına bağlıdır; bu da muayenede değerlendirilir. Aşının stok durumu kliniğe göre değişir; randevu alırken sorabilirsiniz.

Kalp kurdu sivrisinekle bulaşır; erişkin solucan kalpte ve akciğer damarlarında yerleşir. Kars ve Iğdır çevresinde 240 köpeğin %35,8'inde kalp kurdu saptanmıştır (Kafkas Üniversitesi tez arşivi, 2011). Hastalığın yerleşik olduğu bölgeler için ESCCAP'ın önerisi, sivrisinek mevsimi boyunca ayda bir koruyucu ilaçtır. İzmir için elimizde yayımlanmış bir oran yok; köpeğinize test ve koruma gerekip gerekmediğini muayenede hekiminize sorun.

Bu risklerin hepsi tek bir takvimde birleşir: iç parazit aralığı, pire ve kene ürünü, bölgeye göre ek korumalar. Bircanvet'te bu takvim muayenede planlanır; hizmetin ayrıntıları Parazit Koruma sayfasında anlatılır. Takvimin ne zaman değişeceğini hayvanınızın yaşına ve alışkanlıklarına göre hekiminiz belirler.

Bu yazı genel bilgi verir; tanı ve tedavi yerine geçmez. Dostunuza özel programı veteriner hekiminiz muayenede belirler.

Kaynaklar

1. ESCCAP – Köpekler için bireysel iç parazit uygulama şeması
2. ESCCAP GL1 – Kediler için solucan kontrolü şeması bilgi notu
3. Türkiye Parazitoloji Dergisi (2022) – Kanin leishmaniasis şüphesi olan olguların değerlendirilmesi: beş yıllık retrospektif çalışma
4. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (2023) – Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi bilgilendirme sunumu
5. Aydın yöresindeki köpeklerde Echinococcus granulosus yaygınlığının PCR ile belirlenmesi (2013, Kafkas Üniversitesi yayın arşivi)
6. Parasites & Vectors (2015) – Türkiye'de evcil köpeklerde kene kaynaklı etkenlerin moleküler taraması (PMC)
7. Kars ve Iğdır civarındaki köpeklerde Dirofilaria immitis'in prevalansı ve vektör sivrisinek türleri (2011, Kafkas Üniversitesi tez arşivi)