Kedi ve köpeklerde mikroçip zorunluluğu: son tarih geçti, şimdi ne olacak?

Zorunluluğun yasal dayanağı

Yükümlülük, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nun 4. maddesinin (k) bendindedir. Bent bugünkü hâlini 9 Temmuz 2021'de 7332 sayılı Kanun'la aldı: kedi ve köpek sahipleri, hayvanlarını dijital kimliklendirme yöntemleriyle kayıt altına aldırmakla yükümlüdür. Kanun bu yükümlülük için istisna saymaz; evden çıkmayan kedi ve köpekler de kapsamdadır.

Uygulamanın ayrıntısı Kedi, Köpek ve Gelinciklerin Kimliklendirilmesi ve Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik'tedir (Resmî Gazete, 26 Şubat 2018, Sayı 30344). Yönetmelik çipin standardını, takılacağı bölgeyi, kaydı kimin yapacağını ve bildirim sürelerini belirler. Son değişiklik 5 Mart 2025'te yayımlandı.

Yavrularda süre doğumla başlar: kedi ve köpek yavruları en geç 6 aylık olana kadar kimliklendirilip kaydedilir (Yönetmelik md. 9/3). Yavruyu bir başkasından alıyorsanız çipin takılıp takılmadığını ve kaydın kimin adına olduğunu teslim alırken sorun.

Kuduz Yönetmeliği de benzer bir hüküm içerir: md. 8/1, üç aydan büyük köpek ve altı aydan büyük kedi sahiplerine kayıt yükümlülüğü getirir. Sahibi isterse çip daha erken de takılabilir. Uygulamada 2018 tarihli yönetmeliğin 6 ay kuralı esas alınır. Kuduz aşısının ayrıntısı Kuduz aşısı zorunlu mu? Türkiye'de kedi ve köpek için kurallar yazısındadır.

Mikroçipin yapısı ve çalışması

Mikroçip, deri altına yerleştirilen küçük bir kimlik çipidir. Yönetmelik md. 9/1, çipin ISO 11784 standardında, HDX ya da FDX-B teknolojisinde olmasını ister. Pili yoktur; numarasını yalnızca okuyucu yaklaştırıldığında iletir.

Çip GPS değildir, konum bildirmez. Okuyucu yalnızca numarayı gösterir; sahip bilgisi kayıtta durur. Kaybolan bir hayvanın sahibine ulaşılması için, onu bulan kişinin çipi bir klinikte ya da müdürlükte okutması gerekir. Bu yüzden çip, PETVET kaydıyla birlikte işe yarar.

Çipin takılabileceği bölgeleri Yönetmelik belirler; 2025'teki değişiklik bu bölgeleri genişletti. Uygulamanın nasıl yapılacağını, ürkek ya da hareketli bir hayvanda sakinleştirme gerekip gerekmediğini hekiminiz belirler.

PETVET kaydı ve pasaport

PETVET, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın ev hayvanı kayıt veri tabanıdır. Kaydı yetkili serbest veteriner hekimler ya da İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlükleri yapar; çip numarası hayvanın ve sahibinin bilgileriyle eşleştirilir. Yönetmelik'e göre kayıtla birlikte hayvana ev hayvanı pasaportu düzenlenir. Kliniğimizde mikroçip uygulanır; pasaport düzenlenmez.

Kayıtlı kedi ve köpek sayısı 2022 sonundan 2024 ortasına kadar iki katını aştı. Bakanlık, 1 Ocak 2021 ile 27 Aralık 2022 arasında 647.397 kedi ve 457.142 köpeğin kaydedildiğini açıkladı (Tarım ve Orman Bakanlığı). 2 Temmuz 2024'te toplam kayıt 2.371.788'e ulaştı; bunun 1.421.622'si kedi, 950.125'i köpekti (NTV).

Kaydın işe yaraması, içindeki bilgilerin güncel olmasına bağlıdır. Telefonunuz ya da adresiniz değişirse kaydı güncelletin; eski numaraya ulaşılamazsa bulunan hayvan size dönemez.

Pasaport, kuduz aşısının ve bir sonraki aşı tarihinin işlendiği resmî belgedir. Yurt içinde hayvanınızla yolculuk ederken pasaportun yanınızda olması gerekir. Yurt dışına çıkışta çip, pasaport ve PETVET kaydı birlikte aranır.

AB ülkeleri ayrıca çipin kuduz aşısından önce takılmış olmasını ister. Türkiye'de düzenlenen pasaport AB pasaportunun yerine geçmez; giriş için AB sağlık sertifikası da gerekir. Gideceğiniz ülkenin güncel koşullarını yolculuktan aylar önce İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nden öğrenin.

Son tarih ve 2026 ceza tutarı

Bütün sahipler için tanınan süre 31 Aralık 2025'te doldu. Kayıtsız kedi ya da köpek için artık idari para cezası kesilebilir. 2026 tutarı hayvan başına 10.423 TL olarak bildirildi (Gazete Vatan, 10 Eylül 2026). Sürenin dolması kaydı kapatmaz; başvuru bugün de kabul edilir.

Kanun'un 28. maddesi 2021'de taban tutarı hayvan başına 1.200 TL olarak belirledi; tutar her yıl yeniden değerleme oranıyla artar. Ceza 2022'de 3.642 TL (Tarım ve Orman Bakanlığı), 2024'te 5.772 TL idi (Ümraniye Belediyesi tarifesi). Bu yüzden yılı belirtilmeyen bir ceza tutarına güvenmeyin.

Yükümlülük başladığında kedisi ya da köpeği olanlar için ilk süre 31 Aralık 2022'de dolmuştu. 2025 değişikliği, kaydını yaptırmamış bütün sahiplere ek süre tanıdı. Geçmiş dönem için yaptırım kararı idareye aittir; klinik bu konuda karar vermez.

Aynı Kanun hayvanı terk etmeyi de yasaklar (md. 14/n). Terk cezası 2022'de hayvan başına 6.072 TL idi. Taban tutar 30 Temmuz 2024'te 7527 sayılı Kanun'la 60.000 TL'ye çıkarıldı. 2026 için 108.370 TL olarak bildirildi (Gazete Vatan, 10 Eylül 2026).

Bildirim süreleri: kayıp, ölüm, sahip değişikliği

Kayıt bir kez yapılır ama sahibin yükümlülüğü bitmez. Yönetmelik md. 5/4, hayvanın durumundaki değişikliklerin belirli süreler içinde bildirilmesini zorunlu kılar. Bildirimin nereye yapılacağını hekiminize ya da İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne sorun.

En kısa süre kayıptadır. Hayvanınız kaybolduğunda beklemeyin; aynı gün bildirim yaptırın ve çevredeki kliniklere haber verin. Hayvanınız bulunduğunda kayıttaki “kayıp” işaretini kaldırtın.

• Kayıp: 7 gün içinde bildirilir; hayvanınız sistemde “kayıp” olarak işaretlenir.
• Ölüm: 30 gün içinde bildirilir ve pasaport teslim edilir.
• Sahip değişikliği: 60 gün içinde, Ev Hayvanı Sahip Değişikliği Belgesi ile yapılır. Bildirim yapılmazsa kayıt eski sahibin adına kalır.
• Pasaport kaybı ya da çalınması: 60 gün içinde bildirilir, yeni pasaport düzenlenir.
• Bulunan hayvan: sahibini bilmediğiniz çipli bir hayvan bulduysanız en yakın İl ya da İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne bildirin. Sahibi bulunursa hayvan 72 saat içinde teslim edilir.

Sokaktan ya da barınaktan sahiplenilen hayvan

Sokaktan sahiplendiğiniz bir kedi ya da köpeğin kaydı Sahiplendirme Belgesi ile cezasız yapılır. Belgeyi nereden alacağınızı telefonla öğrenebilirsiniz. Hayvan daha önce çiplenmişse çip okutulduğunda numarası görünür; kaydın kimin adına olduğu sistemden kontrol edilir.

Barınaktan sahiplenmede 2025 değişikliği yerel yönetimlere kayıt yetkisi verdi. Belediye barınağından aldığınız hayvanın çipli ve kayıtlı olup olmadığını barınaktan öğrenin; kayıt belediyede yapılmışsa sahip bilgilerinin sizin adınıza geçtiğini kontrol edin.

Sahiplendiğiniz hayvanın yaşı ya da aşı geçmişi bilinmiyorsa yaşı muayenede yaklaşık olarak tahmin edilir. Çipin ve kuduz aşısının sırasını, eksik aşıların nasıl tamamlanacağını hekiminiz belirler.

Randevu günü ve sonrası

Randevuya varsa hayvanınızın aşı karnesini ya da pasaportunu getirin; sokaktan sahiplendiyseniz Sahiplendirme Belgesi'ni de alın. Başka bir hazırlık gerekip gerekmediğini randevu alırken sorun. Kayıt adımlarını da aynı görüşmede öğrenin; pasaportun nereden alınacağını İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne sorabilirsiniz.

Yıllık muayenede çipin okutulmasını isteyin; numaranın belgelerinizdekiyle aynı olduğunu görmüş olursunuz. Aşı karnesini her aşı randevusuna getirin; yapılan aşı aşı karnesine işlenir. Yurt dışı yolculuğu düşünüyorsanız bunu ilk randevuda söyleyin; çip ve kuduz aşısının sırası buna göre planlanır.

Bircanvet'te mikroçip muayene randevusunda takılır; ayrıntısı Mikroçip Uygulaması sayfasındadır. Aynı randevuda kuduz aşısı ve parazit uygulaması da planlanabilir. Yavrunuzda çipin hangi haftada takılacağını ve aşılarla sırasını hekiminiz belirler.

Bu yazı genel bilgi verir; tanı ve tedavi yerine geçmez. Dostunuza özel programı veteriner hekiminiz muayenede belirler.

Kaynaklar

1. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu md. 4/1-k, 14/n, 28 (mevzuat.gov.tr)
2. Kedi, Köpek ve Gelinciklerin Kimliklendirilmesi ve Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik (RG 26.02.2018, Sayı 30344) md. 5/4, 9
3. Kimliklendirme Yönetmeliği'nde değişiklik (RG 05.03.2025, Sayı 32832): 31.12.2025 son kayıt tarihi
4. Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği (RG 18.01.2012, Sayı 28177) md. 8/1 (FAOLEX)
5. 5199 sayılı Kanun 2024 idari para cezası tutarları (Ümraniye Belediyesi Veteriner İşleri Müdürlüğü)
6. Köpek sahiplerine uyarı: kayıt yaptırmayana 10 bin, terk edene 108 bin TL ceza (Gazete Vatan, 10 Eylül 2026)
7. Kimliklendirilen ev hayvanı sayısı 2 milyonu aştı (NTV, 2 Temmuz 2024)
8. Sahipli Hayvanların Dijital Kimliklendirilmesi (Tarım ve Orman Bakanlığı, 27 Aralık 2022)
9. AB dışı ülkelerden kedi ve köpekle ticari olmayan seyahat koşulları (Avrupa Komisyonu)