Kuduz aşısı zorunlu mu? Türkiye'de kedi ve köpek için kurallar

Yönetmelikteki kural

Kural, Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği'nin 9. maddesindedir. Birinci fıkra, sahipli ya da sahipsiz tüm kedi ve köpeklerin yılda bir aşılanmasını ve aşı kayıtlarının tutulmasını zorunlu kılar. Aynı maddenin (a) bendi sorumluluğu açıkça sahibe verir: 3 aydan büyük kedi ve köpeklerin sahipleri hayvanlarını yılda bir kez aşılatmakla yükümlüdür.

Yönetmelik aşının türünü de belirler: kedi ve köpeklerde yalnızca inaktif, yani canlı virüs içermeyen kuduz aşıları kullanılır (md. 9/4). Hangi ürünün hangi gün uygulanacağına hekiminiz karar verir.

Kural kedi ile köpek arasında ayrım yapmaz. Yaş sınırı da tekrar sıklığı da iki tür için aynıdır.

Yıllık tekrarın nedeni

Kuduz Türkiye'de hâlâ görülen bir hastalıktır. Yönetmelik aşının her yıl tekrarlanmasını ister. Basında yer alan il bazlı derlemeye göre 2019–2023 yıllarında hayvan kuduzu bildirilen il sayısı yılda 28 ile 59 arasında değişti.

Hastalık insanlara da bulaşır. Tarım ve Orman Bakanı'nın açıklamasına göre insanlarda kuduz riskli temas sayısı 2018–2022 döneminde yılda ortalama yaklaşık 267 bin iken 2023'te 438 bine çıktı. Türk Veteriner Hekimleri Birliği'ne göre belirtiler başladıktan sonra hastalık neredeyse her zaman ölümle sonuçlanır. Korunma aşıya ve temastan sonra erken başvuruya dayanır; hayvanınızın şüpheli bir teması olduysa aynı gün hekiminizi arayın.

WSAVA 2024 Aşılama Rehberi, kuduzun görüldüğü bölgelerde kuduz aşısını yasal zorunluluk olmasa bile kedi ve köpekte temel aşı sayar. Aşılı bir hayvan, aynı evde yaşayan insanlar için de korumadır. Aşı tarihini hekiminizle birlikte belirleyin.

İlk aşı ve rapel

İlk kuduz aşısı için yasal alt sınır 3 aydır; yavrularda bu doz çoğu zaman karma aşı serisinin son dozlarına denk gelir. İlk aşıdan sonra, üretici aksini belirtmedikçe 21 gün sonra rapel (pekiştirme dozu) yapılır (md. 9/1-a). Sonraki yıllarda aşı, üretici farklı bir süre belirtmedikçe yılda bir tekrarlanır; tarihi kullanılan ürüne göre hekiminiz söyler.

Bircanvet'te aşıdan önce hayvanınızı muayene ediyoruz; ateş, ishal ya da başka bir hastalık belirtisi varsa aşı ertelenebilir. Yavrunuzun karma aşılarıyla kuduz aşısının sırasını Aşılama sayfasındaki takvimde görebilirsiniz; kesin plan muayenede yapılır.

Yıllık tekrar gecikmişse aşıyı en kısa sürede yaptırmanız ve kayda geçirtmeniz gerekir. Eski karne ya da pasaport elinizdeyse randevuya getirin. Aradaki süreye göre ek bir doz gerekip gerekmediğini hekiminiz belirler.

Evden çıkmayan kediler

Evden hiç çıkmayan kediler de kuduz aşısı yükümlülüğünün içindedir. Yönetmelik sahipli ya da sahipsiz tüm kedi ve köpekleri kapsar ve ev kedisi için istisna tanımaz. Bazı kaynaklarda rastlanan “yalnızca dışarı çıkan kediler için zorunlu” bilgisi yönetmelikle uyuşmaz.

Açık bırakılan bir pencere, taşınma günü ya da aralık kalan apartman kapısı, ev kedisinin dışarıyla temas etmesi için yeterlidir. Böyle bir temastan sonra ne yapılacağına, kedinizin son aşı tarihine bakarak hekiminiz karar verir.

Ev kedinizin aşısını yıllık sağlık kontrolüyle birleştirmek işinizi kolaylaştırır. WSAVA 2024, bu ziyarete “aşı randevusu” yerine “yıllık sağlık kontrolü” denmesini önerir; kilo, dişler ve genel durum aynı ziyarette değerlendirilir. Kedinizin yaşam koşullarına göre başka hangi aşıların gerektiğini bu ziyarette hekiminize sorun.

Aşı kaydı ve mikroçip

Aşıyı yapan veteriner hekim, uygulama bilgisini ve bir sonraki aşı tarihini hayvanın kimlik belgesine, yani pasaportuna işlemekle yükümlüdür (md. 9/3). Isırık, seyahat ya da denetim durumunda aşının yapıldığını gösteren belge bu kayıttır. Bircanvet'te yapılan aşı, aşı karnesine işlenir. Hayvanınızın pasaportu ya da aşı karnesi varsa her aşıda yanınıza alın.

Pasaport için hayvanınızın mikroçipli ve PETVET'e kayıtlı olması gerekir. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu md. 4/k, kedi ve köpek sahiplerini dijital kimliklendirmeyle kayıt yaptırmakla yükümlü tutar. Kimliklendirme Yönetmeliği'nde 5 Mart 2025'te yapılan değişiklikle tanınan son kayıt tarihi 31 Aralık 2025'te doldu. Kayıtsız hayvan için hayvan başına idari para cezası uygulanır; 2026 tutarı ve adımlar Kedi ve köpeklerde mikroçip zorunluluğu: son tarih geçti, şimdi ne olacak? yazısındadır.

Çip takılı değilse çip ve kuduz aşısı aynı ziyarette, önce çip sonra aşı olacak şekilde planlanabilir. PETVET kaydını yetkili serbest veteriner hekimler ya da İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlükleri yapar. Kliniğimizde mikroçip uygulanır; pasaport düzenlenmez. Ayrıntılar Mikroçip Uygulaması sayfasındadır. Randevu için 0554 906 04 80 numarasını aradığınızda elinizdeki belgeyi söyleyin; eksik adımı muayenede birlikte planlarız.

Isırık ve temas durumunda yapılacaklar

Sizi ya da bir yakınınızı bir hayvan ısırdıysa gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun. Isıran hayvan sahipli ve aşılı olsa bile bu adım gereklidir. İnsanla ilgili değerlendirmeyi sağlık kuruluşu yapar; biz hayvanla ilgileniriz.

Kediniz ya da köpeğiniz bir insanı ya da başka bir hayvanı ısırdıysa aşılı olsa bile 10 gün gözlem altına alınır (md. 12/1-e). Aynı gün hekiminizi arayın ve aşı kaydını hazır bulundurun.

Hayvanınızı sahipsiz bir kedi ya da köpek ısırdıysa yarayı kendiniz tedavi etmeye çalışmayın. Hekiminiz önce son aşı tarihine bakar. Yaranın bakımına ve ek bir aşı gerekip gerekmediğine muayenede hekiminiz karar verir.

Bulunduğunuz bölgede kuduz karantinası ilan edilmişse hayvan hareketleri kısıtlanır (md. 12). Basında yer alan derlemeye göre 2019–2023 döneminde 12 ilde bölgesel kuduz karantinası uygulandı. Karantina bölgeleri Bakanlık il müdürlüğü duyurularıyla belirlenir ve değişir; seyahat ya da taşınma öncesinde güncel durumu öğrenin.

• Bir insan ısırıldıysa: gecikmeden bir sağlık kuruluşuna gidin, acil durumda 112'yi arayın; ısıran hayvanın sahibi biliniyorsa aşı kaydını isteyin.
• Hayvanınız ısırdıysa: aşı kaydını hazırlayın ve aynı gün hekiminizi arayın; yönetmelik 10 günlük gözlem öngörür (md. 12/1-e), süreci hekiminiz anlatır.
• Hayvanınız ısırıldıysa: aynı gün hekiminizi arayın; ısıran hayvanı tarif edin ve mümkünse sahibine ulaşın.
• Her durumda: son kuduz aşısının tarihini ve aşıyı yapan kliniği not edin; bu bilgi işlemleri hızlandırır.

Yurt dışı seyahatte aşı tarihi

Yurt dışına çıkışta kuduz aşısının tarihi kadar sırası da önemlidir. 2026 itibarıyla Avrupa Birliği kurallarına göre mikroçip aşıdan önce takılmış olmalıdır; çipten önce yapılan aşı geçersiz sayılır. Aşı en az 12 haftalık hayvana yapılır ve geçerliliği protokol tamamlandıktan 21 gün sonra başlar.

AB, Türkiye'yi kuduz antikor testinden muaf tutulan ülkeler arasında saymaz. AB'ye girişte, aşıdan en az 30 gün sonra alınan kanda antikor titrasyon testi istenir; sonuç 0,5 IU/ml ve üzerinde olmalıdır. Kan alımından itibaren 3 ay geçmeden giriş yapılamaz. Ekim 2026 itibarıyla Türkiye'de bu testi yapan AB onaylı laboratuvar Ankara'daki Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü'dür.

Bu sıralama yüzünden yurt dışına götürülecek bir yavrunun yolculuğu en erken yaklaşık 7 aylıkken mümkün olur; planlamaya seyahatten en az 4–5 ay önce başlayın. Yıllık aşı aksatılmadığı sürece test sonucu birçok ülkede geçerliliğini korur. Aşı tarihleri arasında boşluk bırakmayın.

Türkiye'ye dönüşte de mikroçip, geldiğiniz ülkenin resmî sağlık sertifikası ve 0,5 IU/ml ve üzeri kuduz antikoru aranır (md. 10/4). Kuduz aşısının tarihini ve mikroçip sırasını hekiminizle birlikte planlayın.

Bu yazı genel bilgi verir; tanı ve tedavi yerine geçmez. Dostunuza özel programı veteriner hekiminiz muayenede belirler.

Kaynaklar

1. Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği (RG 18.01.2012, Sayı 28177) md. 9, 10 ve 12
2. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu md. 4/k (mevzuat.gov.tr)
3. Kedi, Köpek ve Gelinciklerin Kimliklendirilmesi ve Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik (RG 05.03.2025, Sayı 32832; son kayıt tarihi)
4. WSAVA 2024 Köpek ve Kedi Aşılama Rehberi
5. Tarım ve Orman Bakanı'nın kuduz ve sokak hayvanları açıklaması (NTV; insanlarda riskli temas sayıları)
6. Türkiye'de 2019–2023 kuduz vakaları, il bazlı derleme (Haber7)
7. Avrupa Komisyonu — AB dışı ülkelerden kedi ve köpeklerin ticari olmayan hareketi
8. Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü — Kuduz FAVN testi
9. Türk Veteriner Hekimleri Birliği Merkez Konseyi Başkanı'nın Dünya Kuduz Günü açıklaması (haberler.com)