Köpek kısırlaştırma yaşı: dişi ve erkek köpekte ırka göre doğru zaman

Tek yaş yerine kilo ve cinsiyet

Köpeklerde kısırlaştırma yaşı, kedilerdeki gibi tek bir sayıyla söylenemez. Küçük ırklar büyümesini büyük ırklardan aylar önce tamamlar. Bu yüzden muayenede tek bir yaş yerine köpeğin erişkinlikte ulaşacağı kiloya ve cinsiyetine bakılır.

ABD merkezli veteriner hekimlik kuruluşu AAHA'nın 2019 tarihli Köpek Yaşam Evresi Rehberi, ölçüt olarak beklenen erişkin ağırlığı alır. Rehberdeki sınır 45 libredir, yaklaşık 20 kg eder. Bu sınırın altı için erken, üstü için büyüme sonrası kısırlaştırma önerilir. Köpeğinizin hangi tarafta kalacağını muayenede hekiminiz tahmin eder.

Kedilerde durum farklıdır; bunu Kedim kaç yaşında kısırlaştırılmalı? Erkek ve dişi kedide doğru zaman yazısında anlattık. Aşağıdaki aralıklar genel önerilerdir; köpeğinize hangisinin uyduğu muayenede netleşir.

• 20 kg'ın altında kalacak köpekler: erkek 6 aylıkken, dişi ilk kızgınlıktan önce 5–6 aylıkken (AAHA 2019).
• 20 kg ve üzerine çıkacak köpekler: büyüme tamamlandıktan sonra. Erkekte yaklaşık 9–15 ay, dişide hekim kararıyla 5–15 ay arası (AAHA 2019).
• Irka göre fark: bazı büyük ırklarda erken kısırlaştırma eklem sorunlarını artırır, küçük ırklarda artırmaz (Hart ve ark., 2020).

Küçük ırk köpeklerde zamanlama

Erişkin ağırlığı 20 kg'ın altında kalacak köpeklerde rehber erkek için 6 ayı, dişi için 5–6 ayı önerir (AAHA 2019). Hart ve ark. (2020) küçük ırklarda erken kısırlaştırmayla eklem hastalığı riskinde artış saptamamıştır. Köpeğinizin bu gruba girip girmediğine ırkına ve gelişimine bakarak hekiminiz karar verir.

Rehber erken ameliyatın gerekçesini iki başlıkta toplar: meme tümörü riskini düşük tutmak ve istenmeyen yavruları önlemek (AAHA 2019). Dişide 5–6 aylık dönem, ameliyatı ilk kızgınlıktan önceye yerleştirmek için seçilir. Hangi gerekçenin köpeğinizde ağır bastığını hekiminizle konuşun.

Melez bir yavruda erişkin kilo her zaman kestirilemez. Hekiminiz yavrunun gelişimine bakarak bir tahminde bulunur. Ameliyat gününü bu tahmine ve dişide kızgınlık durumuna göre seçer. Kilo tahmini değişirse plan kontrol muayenesinde güncellenir.

Büyük ırk köpeklerde zamanlama

Erişkin ağırlığı 20 kg ve üzerinde olacak köpeklerde AAHA 2019 rehberi büyümenin tamamlanmasını bekler. Bu, erkekte yaklaşık 9–15 aylık döneme denk gelir. Dişide aralık 5–15 ay kadar geniştir; günü muayene eden hekim seçer.

Rehbere göre büyük ırklarda büyüme tamamlandıktan sonra yapılan kısırlaştırma bazı eklem hastalıklarının, bazı kanser türlerinin ve idrar kaçırmanın riskini azaltır (AAHA 2019). Bu kazancın köpeğiniz için ne kadar geçerli olduğunu hekiminiz değerlendirir.

35 ırkı tek tek inceleyen UC Davis çalışması (Hart ve ark., 2020) ırklar arasında belirgin farklar bulmuştur. Alman çoban köpeği ve Golden Retriever gibi bazı büyük ırklarda erken kısırlaştırma eklem sorunlarını artırmış, küçük ırklarda böyle bir artış görülmemiştir. Karar verilirken köpeğinizin ırkı ve cinsiyeti muayenede birlikte ele alınır.

Büyümeyi beklemek, dişide ilk kızgınlığın geçmesi anlamına gelebilir. O zaman meme tümörü riskindeki artış ile eklem sağlığındaki kazanç birlikte tartılır. AAHA büyük ırkta zamanlamanın her köpek için ayrı ayrı değerlendirilmesini ister. Bu dengeyi köpeğinize göre hekiminiz kurar.

Bekleme döneminde dişi köpek kızgınlığa girebilir. Bu haftalarda köpeğinizi tasmasız gezdirmeyin ve erkek köpeklerden uzak tutun; istenmeyen gebelik böyle önlenir. Kızgınlığın başladığı günü not edin; ameliyat günü seçilirken muayenede bu tarih sorulur.

Dişi köpekte ilk kızgınlık öncesi ve sonrası

Dişi köpekte kısırlaştırmanın zamanı meme tümörü riskini etkiler. Kısırlaştırılmamış dişi köpeğe kıyasla risk, ilk kızgınlıktan önce ameliyat edilenlerde %0,5, ilk kızgınlıktan sonra %8, ikinci kızgınlıktan sonra %26 olarak bildirilir (Penn Vet; ACVS). Kızgınlık takvimi bu nedenle muayenede sorulan bilgilerin başında gelir.

Kısırlaştırma dişide rahim iltihabını (pyometra) ve yumurtalık-rahim tümörlerini ortadan kaldırır (AAHA; ACVS). Rahim iltihabı hayatı tehdit eden bir hastalıktır. Meme tümöründe ise belirleyici olan zamanlamadır. Köpeğinizde hangisinin öne çıktığını muayenede konuşuruz.

“Önce bir kez doğursun” inancının tıbbi dayanağı yoktur. Beklemek meme tümörü riskini artırır ve yavrulara ev bulma sorumluluğu doğurur. Yavru almayı düşünüyorsanız bunu muayenede hekiminize söyleyin.

Köpeğiniz kızgınlık dönemindeyse ya da gebelik olasılığı varsa bunu randevu alırken söyleyin. Ameliyatın bu dönemde mi, sonrasında mı yapılacağına hekiminiz karar verir.

Erkek köpekte sağlık ve davranış beklentileri

Erkek köpekte kısırlaştırmayla testis tümörü riski ortadan kalkar, prostat büyümesi azalır. Hart ve ark. (2020) bazı ırklarda erkek ile dişi için farklı sonuçlar bildirmiştir. Zamanlama erkek köpekte de ırkla birlikte muayenede değerlendirilir.

Ameliyat her davranışı değiştirmez. Hormona bağlı işaretleme ve kaçma azalabilir, köpeğinizin kişiliği ise aynı kalır. Öğrenilmiş alışkanlıklar ameliyatla silinmez. Yerleşmiş bir davranış sorununda ameliyattan neyin beklenebileceğini muayenede hekiminiz anlatır.

Ameliyattan sonra enerji ihtiyacı düşer; porsiyon aynı kalırsa köpeğiniz kilo alır. Porsiyon ve hareket ayarlandığında kilo artışı önlenir. Bunu izlemek için köpeğiniz kontrol muayenelerinde tartılır. Mama miktarını ve kontrol sıklığını hekiminiz ayarlar.

Muayenede sorulan bilgiler

Kısırlaştırma yaşını muayenede birlikte belirleriz. Aşağıdaki bilgilerin çoğunu muayenede biz sorarız; kızgınlık ve aşı tarihlerini önceden not ederseniz görüşme kısalır. Aşı karnesini, varsa pasaportu ve önceki tahlil sonuçlarını yanınızda getirin.

• Irkı; melezse ve biliniyorsa annesinin ve babasının yaklaşık kilosu. Erişkin kilonun 20 kg'ın altında mı üstünde mi kalacağı buna göre tahmin edilir.
• Cinsiyet; dişide ilk kızgınlığın görülüp görülmediği ve tarihi.
• Yaşam biçimi: parkta başka köpeklerle sık temas, bahçeli ev, kaçma eğilimi.
• Geçirdiği hastalıklar, kullandığı ilaçlar ve daha önce anestezi alıp almadığı.
• Beklentileriniz: davranış, kilo ve ileride yavru alma düşüncesi.

Yasal durum ve ameliyat hazırlığı

Evde yaşayan sahipli bir köpek için Türkiye'de genel bir kısırlaştırma zorunluluğu yoktur. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu md. 4/k, toplu yaşanan yerlerde beslenip barındırılan kedi ve köpekler için kısırlaştırmayı “esas” kabul eder. Aynı bent kontrolsüz üremeyi önleme sorumluluğunu sahibe verir. Karar bu çerçevede sahibe aittir; zamanlamayı tıbbi ölçütlere göre hekiminizle seçersiniz.

Yasanın yaşa bağladığı yükümlülükler aşı ve kimlik kaydıyla ilgilidir. 3 aydan büyük köpekte kuduz aşısı her yıl yapılır (Kuduz Yönetmeliği md. 9). Mikroçip takılması ve PETVET kaydı doğumdan sonraki 6 ay içinde tamamlanır (Kimliklendirme Yönetmeliği md. 9/3). Ayrıntılar Kedi ve köpeklerde mikroçip zorunluluğu: son tarih geçti, şimdi ne olacak? yazısındadır.

Gün belirlendiğinde ameliyat öncesi muayene yapılır, gerekli görülen tahliller planlanır. Açlık süresini ve ilaç saatlerini hekiminiz söyler. Ameliyatın süresi ve köpeğinizin aynı gün eve dönüp dönmeyeceği yaşa, kiloya ve cinsiyete göre değişir. İşlemin adımları Kısırlaştırma sayfasında anlatılmıştır.

Ameliyat sonrasında ağrı kesici verilir, yaranın korunması anlatılır ve kontrol günü bildirilir. Kontrol muayenesinde yaraya ve köpeğinizin genel durumuna bakılır. Eve döndükten sonra iştahsızlık, yarada akıntı ya da halsizlik görürseniz kontrol gününü beklemeden hekiminizi arayın.

Bircanvet'te köpekler için kısırlaştırma Örnekköy'deki kliniğimizde randevuyla yapılır. Randevu alırken köpeğinizin ırkını ve yaşını söylemeniz muayeneye hazırlığı kolaylaştırır. Hangi dönemin köpeğinize uygun olduğunu muayenede hekiminiz belirler.

Bu yazı genel bilgi verir; tanı ve tedavi yerine geçmez. Dostunuza özel programı veteriner hekiminiz muayenede belirler.

Kaynaklar

1. AAHA 2019 Köpek Yaşam Evresi Rehberi: kısırlaştırma zamanlaması (Spay and Neuter Timing)
2. Hart BL ve ark. (2020), Frontiers in Veterinary Science: 35 köpek ırkında kısırlaştırma yaşı; eklem hastalıkları, kanserler ve idrar kaçırma
3. ACVS (American College of Veterinary Surgeons): Mammary Tumors in dogs
4. Penn Vet: Mammary Tumors in Dogs (PDF)
5. Hayvanları Koruma Kanunu (5199 sayılı), 4. madde (k) bendi; mevzuat.gov.tr güncel metin
6. Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği, md. 9 (tam metin, FAOLEX kopyası)
7. Kedi, Köpek ve Gelinciklerin Kimliklendirilmesi ve Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik (RG 26.02.2018, Sayı 30344), md. 9/3